Ziur aski historiako zinemagile hungariar ezagunena den István Szabók (Budapest, 1938), Budapesteko Goi Mailako Antzerki eta Zinema Eskolan hasi zituen ikasketak, eta, ondoren, Studio Bela Balasz prestigiotsuan jarraitu zuen ikasten, Europan zinema berriak sortu ziren urteetan. Film labur batzuen ondoren, The Age of Illusions (Álmodozásek kora, 1965), Father (Apa, 1966) eta LoveFilm(Szerelmesfilm, 1970) egin zituen, aitortu gabeko trilogia bat, kutsu autobiografikoa duena, non protagonista gazteak arbuiatzen duten errealitate baten aurrean matxinatzen diren. Film horietan, François Truffauten eragina atzematen da batez ere, eta errealizadoreak zinema zuzen bat bilatzen du, errealismo sozialistatik aldentzen saiatzen dena.
Bere zinemak erabateko norabide aldaketa egin zuen Mefisto (Mephisto, 1981) filmarekin: Faustoren mitoaren berrirakurketa bat da, Klaus Mannen eleberrian oinarritutakoa, non hierarka nazi batek, Hermann Göring-en inspiratutakoak, Mefistofelesena egiten duen, Hendrik Höfgen (Klaus Maria Brandauer) aktorea hogeita hamarreko hamarkadaren hasierako Alemanian boterea bereganatzen hasi zen erregimen batekin kolaboratu dezan tentatzeko. Höfgenek nazien purgetan laguntzen du, antzerki ofizialeko aktore izarra bihurtu eta Estatuko antzerkiaren zuzendari bihurtzearen truke. Szabók erregistro estetikoa aldatu zuen kutsu klasikoko film bat eta formaren distira ukaezin bat eraikitzeko —ez da batere ezohikoa Lajos Koltai bere ohiko argazki-zuzendariarekin lan egiten duenean—. Mefistok atzerriko film onenaren Oscar saria jaso zuen eta, besteak beste, gidoi onenaren saria Cannesko jaialdian. Horren ondorioz, Szabók ospea hartu zuen nazioartean.
1984an Coronel Redl (Redl ezredes) egin zuen, oraingoan John Osborneren A patriot of me lanaren egokitzapena, non izenburuko militarra, berriz ere Brandauerrek interpretatuta, oso bizkor igotzen duten maila militarrez, Francisco José enperadorearen armada austro-hungariarrarekiko erabateko leialtasunari eta inperioarentzako salatari gisa egiten duen lanari esker. Bi filmen argumentuen arteko paralelismoa agerikoa da, baita perfekzionismo formalaren bilaketa ere. Perfekzionismo hori bere geroko eszenaratzeen zigilu bihurtu zen, eta, aldi berean, jatorrizko gidoi propioak alde batera utzi eta aurretik zeuden obrak egokitzen hasi zen.
Hungaria era batera edo bestera inoiz uzten ez badu ere, bere zinema nazioartera zabaltzen da. Hala, 1991n Glenn Close zuzendu zuen Meeting with Venus filmean, koprodukzio britainiar-japoniar-estatubatuarrean. 1999an, Sunshine filmean, beste sari batzuen artean, film onenaren Urrezko Globoa lortu zuen. Film horretan, Hungariako historiaren fresko bat sortu zuen, hiru denboratan: XX. mendearen hasieran, Lehen Mundu Gerran zehar aberastu zen familia judu batekin abiatzen da; ondoren, familia horrek berak Bigarren Mundu Gerran nazien errepresioa jasaten du, eta, azkenik, armada gorriaren barruan ustezko trama judu bat azaleratzeko kolaboratzen amaitzen du. Kasu honetan, Ralph Fiennesek interpretatutako pertsonaien bidez kontatzen du beti istorioa. Salaketa berriro ere, eta traizioa.
2004an, Being Julia filmarekin, bere emakumezko protagonista (Annette Bening) emakumezko aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuten eta, 2012an, interpretazio handien galeria zabaldu zuen, Helen Mirrenek The Door film asaldatzailean zinema hungariarrera itzulita egin zuen lan bikainarekin. Orain arte egin duen azken filma Final Report (Zárójelentés, 2020) da, Hungariako egungo egoeraren kritika bat, kasu honetan osasungintzan zentratuta eta, berriro ere, Brandauerrek interpretatuta.
Jesús Angulo
