Zer da eguneroko intimo bat?
CRÍASek nerabeen dozenaka egunkari irekitzen ditu lehen aldiz, zeinak betiko itxita baitzeuden. Filmak birgaitze literarioko ariketa bat egiten du: historikoki gutxietsitako liburuak erreskatatzen ditu eta gorputz komun bat ikusarazten du, non idazkera intimoaren eta haren suntsipenaren genealogia posible bat entseatzen den.
CRÍAS zirriborro zinematografiko bat da. Ibilbide feminista bat, pinpirinkeriatik politikoa den horretaraino. Eta, baita ere, lagun batek esan zuen bezala, «gure eguneroko guztiekin egindako film-zine bat» da.
Argi-kutsadurak kapitalismoaren aurrerapenarekin batera egiten du gora. Mundua segurtasuna eta desarrollismoa lortu nahian argiztatzen da. Mugaren historian zehar iluntasunean babesa bilatu izaten duten pertsonei buruzko film bat. Halakoak izan ziren Ezkabatik ihes egindako 795 presoak, zeinak Frantziara iristeko izarrekin gidatzen saiatu baitziren; baita portugaldarrak ere, joan den mendearen erdialdean, eta, gaur egun, Bidasoa ibaia zeharkatzen saiatzen diren migratzaileak.
Ikertzaile, erlezain eta haur talde baten arteko topaketen bidez, Euskal Herrian erleek heriotzarekin izan duten lotura kondatzen eta kantatzen du filmak.
Bilbo, 1983ko abuztua. Euri-jasek itsasadarra gainezkatu eta hiria kaosean murgiltzen dute, baina High kluba irekita dago. Argi mozketek eta kanpoko ezegonkortasunak bere jarduera tarteka eteten badute ere, zenbait gizonek elkartzen jarraitzen dute, aldi baterako aterpe eta desiraren espazio horrek sostengaturik. Pixkanaka, barnealdearen eta kanpoaldearen arteko muga lausotu egiten da: ura iragazten hasten da, putzuak sortzen dira eta euriaren etengabeko soinuak kluba inbaditzen du, baztertu ezin den errealitatea agerian utziz.
La madame nire amon-amonaren, Madame Consuelo-ren, hondarrak berreraikitzea da, Valentzian Frankismo garaian ospetsuenetako prostibulu-madametako bat izandakoa. Nire izebak eta nire amarekin, aldizkari zaharreko hiru starekin, helburua harekin konektatzea da bidaia psikomagiko, performatibo eta erritual baten bidez.
Beti hor zegoena jada ez dago. Horregatik, gorputzen, objektuen eta lekuen arteko harremana aldatu egin da, edo hala sentitzen du Oihanak, behintzat. Orain hutsuneek lekua betetzen dute. Bide bat, leiho bat, ohe bat, armairu bat eta ispilu bat. Horrekin eta zeharbideko motxila batean sartzen denarekin, behar duen guztia dauka bere koordenatuak berridatzi eta atseden hartzeko.
Egun batean, Gustavek beste etxezain batekin ordezkatuko dutela dioen zurrumurrua entzuten du; antsietateak eta ziurgabetasunak gora egiten dute eta gainditu egiten dute, hainbeste, ezen, gau batean, ihes egitea erabakitzen baitu.
Frankismo garaian, euskara, Euskal Herriko hizkuntza, debekatuta eta jazarrita zegoenean, zenbait maisu-maistrek ezkutuan irakasten zuten. Klandestinitate giro horretan, jolas eta itzalen artean, haur talde batek estralurtarren ustekabeko bisita jasotzen du. Harrituta, zerbait kezkagarriagoa aurkitzen dute: presentzia ezezagun horiek beren hizkuntza bera hitz egiten dute.
